تکثیر و پرورش قزل آلای رنگین کمان

تاریخچه:

پرورش ماهی از گذشته های دور مورد توچه بشر بوده وقدمت آن به 2000 سال قبل از میلاد مسیح می رسد . چنانچه در یونان و روم ماهی را از آبگیر های طبیعی صید و آنهارا در استخرهای مصنوعی پرورش می دادند و از نکات قابل توجه آنکه ارسطو در نوشته های خود از پرورش ماهی به عنوان یک شغل پر منفعت یاد کرده و فن لی چنی در 457 قبل از میلاد مسیح در مورد پرورش ماهی کتاب به نوشته تحریر در آورده است .

ماهی قزل آلای رنگین کمان

 (oncoryhunchus-Mykiss)

این ماهی بومی سواحل اقیانوس آرام در آمریکای شمالی می باشد که در سال 1880 به اروپا و به تدریج به تمام نقاط مستعد دنیا معرفی گردید . بدن ماهی پوشیده از خال های سیاه و ستاره ای شکل است و ماهیان بالغ در دوطرف بدن نواری به رنگ صورتی و به شکل رنگین کمان دارند که به خصوص درماهیان نر بالغ به خوبی نمایان می گردد و به همین دلیل به ان قزل آلای رنگین کمان (Rain Bow Trutta) می گویند .

قزل آلای رنگین کمان در مقابل تغییرات درجه حرارت آب  و اکسیژن محلول در آب و انتخاب غذا زیاد حساس نبوده و از سازش پذیری خوبی برخوردار می باشد . به همین دلیل در حال حاضر به صورت ماهی شماره یک اکثر کارگاههای تکثیر و پرورش ماهیان سرد آبی در اکثر نقاط جهان به حساب می آید .                                                                         

 ویژگی های ماهیان پرورشی:                                 

1-ماهيان پرورشي بايد سريع الرشد بوده ودر دوران پرورش به وزن متعارف مورد انتظار رسند                                                                                                         

 متناسب با ذائقه مردم منطقه بوده وبازارپسند باشند                                             .2

3.علاوه بر مصرف غذاي طبيعي از اقلام غذايي ارزان قيمت ومصنوعي نيز تغذيه كنند

4.نسبت به شرايط نامناسب رژيم فيزيكی وشيميايي آب وتغييرات حاصله از آن مقاوم بوده          وسازگاري نشان دهد                                                                                        

در مقابل توركشي ودستكاري وبيماري ها مقاوم باشد  ..5

زندگي در شرايط متراكم وفوق متراكم را به خوبي بتوانند تحمل نمايند.                      .6

امكان تكثير انبوه آنها وجود داشته باشد.                                                             .7

امكان تهيه غذا وديگر احتياجات پرورش در منطقه وجود داشته باشد. 

8.اين گروه از ماهيان بطور عمده از چهارگونه تشكيل شده كه هر گونه داراي رژيم غذايي خاص مي باشد. اين گروه از ماهيان بيشترين استعداد رشد را در دماي 22 تا 30 درجه سانتي گراد دارند و بصورت توام و معمولا استخرهاي خاكي با وسعت بيش از نيم تا يك هكتار پرورش  مي یابند. زمان مناسب براي پرورش اين نوع ماهيان نيمه اول سال مي باشد  

مکان های مناسب برای احداث مزارع پرورش ماهیان سرد آبی ( قزل آلای رنگین کمان ): قبل از احداث مزارع پرورش باید ابندا امکانات و توانمندیهای بالقوه و بالفعل منطقه را مورد بررسی قرارداد . چنانچه مناسب برای فعالیت مورد نظر بود آنگاه      نسبت به شروع فعالیت اقدام نمود. بی شک عوامل بنیادی ( آب و خاک ) از مهم ترین عوامل انتخاب محل مناسب هستند که باید هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی مناسب برای فعالیت پیش بینی شده باشد و بدون مطالعه عوامل مذکور هچ فعالیتی باموفقیت همراه نبوده و محکوم به شکست خواهد بود و یا راندمان زیادی نخواهد داشت.                                                                                                       

منابع آبی و محل های مناسب برای پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان بیشتر در ارتفاع 300 تا 2000 متری از سطح آبهای آزاد قرار دارند . در کشور ما استانهای غربی مانندآذربایجان غربی و شرقی ، کردستان ، کرمانشاه ، لرستان ، همدان ، چهار محال و بختیاری ، کهکیلویه ، مازندران ،تهران و بخش هایی از استان گیلان دارای استعدادهای بیشتری در زمینه پرورش این گونه ماهیان نسبت به سایر نقاط هستند .

ویژگی مکان های مناسب برای پرورش قزل آلای رنگین کمان :

الف - دسترسی به آب وزمین از نظر کمی و کیفی

براساس حداقل آبدهی منبع آبی ، میزان تولید ماهی با کمی اختلاف در ارتفاعات مختلف از سطح آبهای آزاد تعیین می گردد . در برآورداولیه به ازای هر 10 لیتر در ثانیه آب جاری تولید( 1-1.5) تن ماهی قزل آلای در فضای پرورشی 100متر مربع تعیین می گردد . بنابراین افزایش میزان آب جاری به تناسب افزایش میزان تولید نیز پیش بینی می شود .

 برای تعیین نسبتا دقیق آبدهی منبع آبی تغییرات ونوسانات آبدهی آن در طول 5 تا 10 سال گذشته را مشخص می کنند . برای این منظور می توان از سازمان آب هر منطقه یا بومیان آن منطقه کمک گرفت .

حداقل میزان آلدهی یک منبع آبی در ماهای مهر ( قبل از بارندگی ) و در دی و بهمن ( قبل از ذوب شدن برف ها ) مشخص می شود . سرمایه گذاری اولیه نیز بر اساس حداقل میزان آبدهی منبع آبی انجام می گیرد . ضمن آنکه نحوه تامین آب اضطراری در مواقع لازم باید مشخص شود . مثلا اگر از آب رودخانه استفاده می شود ، امکان گل آلودگی آن در فصول خاصی از سال وجود دارد .

علاوه بر کمیت ، کیفیت آب نیز باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد . چنانچه قبلا از منبع آب مورد نظر برای فعالیت آبزی پروری استفاده نشده ، نیاز به دقت و بررسی مضاعف وجود دارد . تعدادی از فاکتورهای فیزیکی و شیمیایی آب در محل قابل اندازه گیری است و برای بررسی کامل آب ، بایذ نمونه آب را به آزمایشگاههای مربوط ارسال نمود .

منابع تامین آب :

1) چشمه ها     2) قنات ها     3) رودخانه ها     4) چاهها از جمله آرتزین و نیمه عمیق که این منابع هر کدام برای خود یکسری محاسن و معایبی را دارند .

تذکر : شایان ذکر است در مزارع علاوه بر استخرهای پرورشی باید حوضچه هایی تعبیه شود که قبل از ورورد آب به استخر اصلی با عبور آب از درون این حوضچه ها رسوبات محلول در آب ته نشین شود و استخرهای اصلی پرورش دچار رسوب گیری سریع نشوند .

ب - دسترسی به راهای ارتباطی :

دسترسی به راههای مناسب به ویژدرزمستان ها ازمعیارهای مهم در انتخاب محل می باشد . زیرا برای ساخت مزرعه و حمل مصالح می تواند موجب کاهش یا افزایش هزینه ها گردد . همچنین در مرحله بهره برداری از مزرعه برای تامین نهاده های تولید و فروش محصولات نیاز به راه مناسب می باشد .

ج - دسترسی به برق و تلفن و بازار فروش ماهی و تهیه غذای ماهی :

بهتر است غذای ماهیان هر چه تازه تر در اختیار آنها قرار گیرد . این مورد شامل غذای کنسانتره و یا اقلام غذایی اولیه ترکیبی مانند پودر ماهی ، کنجاله سویا و غیره نیز میشود . نزدیک بودن به بازار تهیه غذای ماهی ضمن آنکه موجب کاهش هزینه حمل می گردد ، هزینه انبار و نگهداری غذا را نیز کم می کند و در بعضی مناطق ممکن است ارزان تر در دسترس باشد .

نزدیکی به یازار فروس ماهی ضمن کاهس هزینه حمل ، اعمال مدیریت فروش و عرضه به بازار را ارزان تر می کند و تولید کننده می تواند به تناسب تقاضای بازار ، ماهی از استخرهای خود صید و در کوتاهترین زمان ممکن به صورت تازه در اختیار مصرف کننده قرار داده و سود بیشتری نصیب وی گردد .

اختصاصات زمین از نظر خاک و توپوگرافی برای احداث مزرعه :

1-درمعرض ورود هرز آبها ، پسابهای ناشی از فعالیت های کشاورزی و معدن داری نباشد .

2- در معرض سیلاب ها و کولاک ها نباشد .

3- در معرض ریزش و یا فرسایش دیواره تپه ها و کوه ها نباشد .

4- در معرض ورود فاضلاب های خانگی و صنعتی نباشد .

5- راه مناسب به ویژه در زمستان داشته باشد .

6- به منبع انرژی ( برف ) نزدیک باشد .

7- مشکل زیست محیطی نداشته باشد .

8- مالکیت زمین مشخص باشد .

9- از نظر توپوگرافی به گونه ای باشد که آب به راحتی به حوضچه ها هدایت و به راحتی از آن خارج گردد .

10- دارای شیب ملایمی باشد تا هزینه های خاک برداری کاهش یابد .

11- فضا برای توسعه داشته باشد .

12- بافت خاک مقاومت در مقابل تاسیسات و استخرها را داشته باشد ، به طوری که پس از احداث ، مشکل رانش زمین رخ ندهد .

13- خاک نباید نفوذ پذیر باشد .

14- خاکها یی که در آنها ریشه درختان و نی و ... وجود دارد مناسب نیستند زیرا موجب هدر رفتن آب می شوند .

خاک مناسب :

خاک نفوذ ناپذیر با استفاده از مخلوطی از خاک رس و خاک های نسبتا سبک مثل شن و ماسه و کوبیدن آنها تهیه می شود .

استخرهای پرورشی :

استخرها انواعی از محیط های پرورشی هستند که با توجه به نوع منبع آبی مورد استفاده ، اختلاف ارتفاع زمین نسبت به کف منبع آب رسانی ، نحوه خروج آب از استخرها و وضعییت زمین ممکن است در داخل زمین و یا روی زمین ساخته شود . نوع استخر و شکل آن بستگی به مساحت و شکل هندسی و بافت زمین ،میزان آب قابل دسترس ، موقعییت جغرافیایی و شیب زمین دارد .

انواع استخرها :

1- بتونی

2- بتونی مستطیل شکل

3- بتونی مکعبی شکل

4- بتونی گرد

5- استخرهای خاکی

6- حوضچه های پیش ساخته

7- محیط های محصور مثل قفس های پرورشی

تذکر : در کشور ما نوع استخر رایج حوضچه های بتونی مستطیل شکل است 

ضد عفونی استخرها: استخرها كه در اندازه­هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم­ريزي گرفته تا بيش از 10 هكتار) براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته­هاي خاكي ساخته ميشوند كه در هر حال بايد قابل زهكشي باشند و اين كار معمولاً بوسيله سيستم ( مانك ) صورت مي­گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنک نگه داشتن به آيش در آوردن آن است

شرایط زیستی ماهی قزل آلا : 

1- درجه حرارت:با افزایش دمای اب ازمیزان درجه اشباع گازهای محلول در آب (از جمله اکسیژن)کاسته میشود..همچنین با افزایش یا کاهش دمای آب از اپتیمم(18-12)عمل غدد مترشحه آنزیم های گوارشی ماهی قزل  الامختل شده و دررشد ماهی رکود ایجاد می کند.بهترین دما برای قزل الا 16 درجه است.آزاد ماهیان قادر به تحمل دمای 25 درجه  هستند.اما یقینا در این دما هیچ گونه رشد و تغذیه ای ندارند البته تحمل چنین دمایی به عوامل مختلفی از جمله مدت زمان و روند تغیرات حرارتی آب دارد.چنانچه تغیرات ناگهانی دمای آب موجب فلج شدن ماهیچه های قلب و دستگاه تنفسی و مرگ به ویژه در بچه ماهیان میشود.بنابراین تغیرات دمایی باید به تدریج انجام شود.(حداکثر یک درجه در دقیقه)تا ماهی بتواند خود را با دمای آب تطبیق دهد و دچار شوک نشود.برای اندازه گیری دمای آب از دماسنج های جیوه ای و الکلی استفاده میشود. 

2- هم آوری آب(املاح محلول):یون های اصلی ایجاد  کننده شوری شامل سدیم ؛پتاسیم,کلسیم؛کلر؛و بیکربنات و...هستند که در واقع کل مواد جامد محلول همان شوری آب هستند.قزل الا میتواند میزان شوری را تا 30ppt تحمل کند اما بهترین شوری که با موفقیت همراه خواهد بود 10ppt است البته در چنین شوری ماهیانی قابل پرورش هستند که وزنی بالای 20تا50 گرم داشته باشند. 

 3-پ هاش PH:عبارت است از غلظت یونهای هیدروژن در آب که بیانگر حالت های اسیدی؛خنثی وقلیایی آب است.اکثر آب های طبیعی دارای PH بین2/6-6/7 هستند.حداقل و حداکثر PH قابل قبول برای ماهی(5/6_5/8)در نظر گرفته شده که در بعضی شرایط قادر به تحمل PH های پایین تر یا بالاتر نیز هستند ولی بازده رشد و تولیدمثل در این آب ها کاهش می یابد

4-سختی آب:سختی آب بر اساس غلظت کربنات کلسیم (caco3)آب تعیین  می شود. .پرورش ماهی در محدوده وسیعی از سختی (100-400)قابل انجام است با این وجود هر چه آب سخت تر باشد تغییراتPH کمتر است به دلیل رقابتی که با فلزات سنگین در آب انجام می دهد؛احتمال مسمومیت با این فلزات کاهش می یابد.

اکسیژن محلول آب:اکسیژن مهمترین عامل در کیفیت آب مورد نیاز پرورش ماهی است با اکسیژن محلول فراوان می تواند از ماهیان سالم و با نشاطی بر خوردار باشد.ماهی ها فقط قادر به جذب اکسیژن حل شده در آب هستند.منابع تامین کننده اکسیژن آب در درجه اول هوای مجاور آب است که از طریق انتشار وارد آب می شود.فتوسنتز یکی دیگر از منابع تامین کننده می باشد که  بیشتردر آب های راکد وبا پوشش گیاهی زیاد نفوذ و حضور نور موجب افزایش اکسیژن آب می شود.اکسیژن آب ورودی استخرهای پرورش قزل الا باید حد اقل 8 میلی گرم در لیتر باشد و خروجی اکسیژن کمتر از 5/5 میلی گرم در لیتر باشد.

عوامل موثر بر اکسیژن آب:

1-درجه حرارت:با افزایش دمای آب از درجه اشباع گاز اکسیژن در آب کاسته می شود.

2- شوری (املاح محلول ):با افزایش شوری قدرت نگهداری اکیسژن آب کاهش می یابد.

3- ارتفاع: با افزایش ارتفاع از سطح آبهای آزاد چون فشار کاهش می یابد؛از میزان حلالیت اکیسژن آب کاسته می شود.

عوامل موثر بر مصرف اکسیژن در استخر ها:

1-اندازه ماهی : بچه ماهیان و ماهیان نورس بر اساس واحد وزنشان نسبت به ماهیان بزرگتربه اکیسژن بیشتری نیاز دارند.

2-فعالیت : نیاز اکسیژنی ماهی در هنگام فعالیت و تحرک نسبت به حالت استراحت بیشتراست.

3-تغذیه:اکسیژن مورد نیاز بعد از تغذیه افزایش می یابد.زیرا برای عملیات سوخت و ساز,بدن ماهی نیاز به اکسیژن بیشتر دارد.

4-استرس:در اثراسترس نیاز ماهی به اکسیژن بیشتر میشود.لذا تا حدامکان باید از وارد کردن استرس به ماهیان در فعالیت هایی چون بیومتری یا انتقال آنها جلوگیری نمود.

نشانه های کمبود اکسیژن آب:

بتدریج که اکسیژن آب رو به کاهش می رود ابتدا چند قطعه ماهی که آبشش ضعیف تری دارند در مدخل ورودی آب به استخر تجمع کرده؛با هم به سطح آب آمده و بدون آنکه حرکتی داشته باشند منظم و ردیفی در کنارهم دهان خود را باز و بسته می کنند؛با گذشت زمان بر تعداد آنان افزوده شده و شروع به تلفات می کنند.ماهیانی که در اثر کمبود اکسیژن تلف می شوند؛اغلب با دهان باز میمیرند و علایمی مانند رنگ پریدگی پوست؛پر خونی و چسبیدگی شعاع های آبشش به یکدیگر و خونریزی های کوچک در بعضی نقاط بدن مانند اتاقک قدامی چشم دارند.اندازه گیری اکسیژن آب در زمان تلفات کمک زیادی به تشخیص علت تلفات می کند؛زیرا در صورت گذشت زمان ممکن است اکسیژن به حد طبیعی برگردد و موجب اشتباه در تشخیص شود.اکسیژن محلول با اکسیژن مترهای دیجیتالی یا کیت های مخصوص قابل اندازه گیری است.با مشاهده حالت کمبود اکسیژن در استخرباید بلافاصله نسبت به رفع آن اقدام کرد و با وارد کردن آب تازه بیشتر یا هوادهی؛این مشکل را بر طرف نمود.

تهیه بچه ماهی و روش های حمل و نقل آن:

تخم­ريزي: بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميكند و استخرهاي تخم­ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي كه حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي­گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امكان رويش مي­يابند ، بطوري كه رستني­هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اكثر اوقات سال ، خـالي هستند امـا درست قـبل از تخم­ريزي از آب پر مي­شوند و فرصت گرم شدن مي­يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي­گيرند كه درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند . ماهي­هاي توليد مثل كننده آب شيرين در دسته­هايي شامل 2 نر و يك ماده انتخاب ميشوند. نرها به سادگي شناسايي ميشوند. به اين ترتيب كه وقتي كه حفره شكمي آنها به آرامي فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج ميشود. ماده­­ها در اين زمان به واسطه حفره شكمي متورم و منفذهاي برجسته قابل تشخيص­اند ماهي كپور معمولاً در 4 سالگي بالغ ميشود ، گر چه نرهاي آن ميتوانند زودتر بالغ شوند. دسته­هاي ماهيان بلافاصله بعد از آب­گيري استخر ، وارد آن ميشوند و تخم­ريزي بعد از حدود 36 ساعت صورت ميگيرد. ماده­ها روي گياهان مركز استخر تخم مي­ريزند و هر ماهي حدود 000ر100 تخم به ازاء هر كيلوگرم از وزن بدن توليد مي­كند. ماهي­هاي توليد مثل كننده را پس از تخم­ريزي بلافاصله از استخر بيرون مي­آورند تا تخمها را نخورند.. جهت ماهی دار کردن استخرهای پرواری نیاز به تهیه بچه ماهی از مرکز تکثیر می باشد و این در صورتی است که شما یا در سال اول بهره برداری هستید و یا به دلیل سایر مسایل از جمله نداشتن ماهی مولد ، امکانات تکثیرو یا علم مربوط قادر به تولید بچه ماهی مورد نیاز خود نباشید .

همیشه از مراکزی بچه ماهی تهیه کنید که تجارب زیادی در این امر دارند و مورد تائید سازمانهای شیلاتی و بهداشتی هستند . تهیه بچه ماهیان سالم و با نشاط نخستین گام در راه تولید موفق و اقتصادی ماهی می باشد . دوم ، اینکه همیشه حداقل 48 ساعت قبل فروشنده را از تعداد واقعی بچه ماهی مورد نیاز خود با اطلاع سازید . سوم ، قبل از حمل 48 ساعت از تغذیه بچه ماهیان خودداری نموده و پس از رها سازی نیز تا 24 ساعت تحت کنترل قرار دهید . چهارم ، بهترین ساعت انتقال بچه ماهیان را صبح های زود انتخاب کنید . پنجم ، قبل از انتقال بچه ماهیان به استخرهای پرواری ، عمل ضد عفونی کردن با ضد عفونی کننده های محلول مانند نمک حتما انجام گیرد . ششم ، هنگام انتقال بچه ماهیان از تانک به استخرها ، اصول هم دمایی حتما انجام گیرد.

  RSS 

هم اینک بیشتر تولیدات ماهیان سردآبی کشور در استانهای لرستان ،چهارمحال و بختیاری، مازندران، فارس ،کهکیلویه و بویراحمد، آذربایجان غربی، تهران و اصفهان تولید میشود .

برنامه راهبردی تحقیقات ماهیان سردآبی یکی از مجموعه برنامه های تحقیقات محصولی است که بر اساس تصمیم سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی با هدف ایجاد بستر مناسب برای تحقق برنامه های دولت در افق 1404 تنظیم گردیده است. این برنامه برمبنای عملکرد زیربخش های اجرایی و تحقیقاتی در زمینه آبزی پروری سردآبی، اسناد برنامه های دوم، سوم و چهارم توسعه کشور دربخش آبزی پروری سردآبی و دستورالعمل ارائه شده از طرف سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی شامل بررسی و معرفی وضع موجود، بررسی و تحلیل مسائل و محدودیت ها، بررسی نتایج تحقیقات انجام شده، تعیین و الویت بندی اهداف تحقیق و نهایتا معرفی برنامه ها، طرح ها و فعالیت های تحقیقاتی و اجرایی تهیه شده است.

وضع موجود:

بر اساس آمار سازمان خواروبارکشاورزی سازمان ملل متحد (FAO) میزان تولید آزادماهیان پرورشی جهان به عنوان عمده ترین ماهیان سردآبی پرورشی در سال 2006 بیش از 2000000 تن بوده است که ایران در همین سال با 45276 تن تولید ضمن تامین 5/2 درصد از کل آزادماهیان پرورشی، مقام اول جهان را در زمینه تولید قزل آلا در آب شیرین به خود اختصاص داده است. این در حالی است که صنعت آبزی پروری سردآبی ایران طی ده سال اخیر رشد قابل توجهی داشته و میزان تولید از حدود 2500 تن در سال 1376 به حدود 60000 تن در سال 1386 رسیده است که بطور متوسط حدود 20 درصد نسبت به پیش بینی های انجام شده طی سالهای اول تا سوم برنامه چهارم توسعه کشور بیشتر بوده است. این رشد نه به واسطه توانمندیهای فنی و تکنولوژیکی بلکه عمدتاً ناشی از پتانسیل های مناسب آبزی پروری سردآبی در کشور بوده است. عملکرد این صنعت بیانگر توسعه سطحی یا افقی آن در سال های اخیر بوده و در خصوص افزایش تولید در واحد سطح از طریق انجام و به کارگیری دستاوردهای تحقیقاتی پیشرفت محسوسی حاصل نشده است. بنابراین چنین رشد شتابنده ای ،برخی مشکلات و محدودیت ها را در عرصه های مختلف به همراه داشته بطوریکه این صنعت جوان و فعال را با چالش های جدی مواجه کرده است. گستردگی این فعالیت و چالش های فرا روی آن باعث گردیده تاعلیرغم فعالیت های تحقیقاتی و مطالعاتی صورت گرفته، جوابگویی به تمام مشکلات میسر نگردد.

بررسی مسائل و محدودیت ها:

با توجه به بررسی های صورت گرفته،صنعت آبزی پروری سردآبی کشور با دو چالش اصلی شامل پایین بودن کارائی و بالابودن هزینه تولید در مزارع تکثیر و پرورش مواجه است .عوامل اصلی ایجاد کننده این دو چالش مهم عبارتند از:

اختلالات ژنتیکی در مولدین

کیفیت پایین تخم و اسپرم در مولدین و به دنبال آن مرگ و میر بالا در مرحله انکوباسیون تخم و پرورش  لارو

توسعه بیماریها و آلودگی ها

آلودگی های زیست محیطی منابع آبی

توسعه نیافتگی بازار

عدم استفاده بهینه از ظرفیت تولید بویژه در سیستم های مداربسته

کیفیت پایین مواد اولیه خوراک و تکنولوژی پایین ساخت غذا در کشور

توسعه نیافتگی تحقیقات کاربردی و عدم به کارگیری دستاوردهای تحقیقاتی در مزارع پرورش

کارآیی پایین اقتصاد تولید در مزارع تکثیر و پرورش

ناکارآمدی سیستم های بانکی و بیمه ای در ارائه خدمات به تولید کنندگان

هرچند اقدامات ارزشمندی طی ده سال گذشته در خصوص اجرای طرحها و پروژه های تحقیقاتی در زمینه تکثیر و پرورش ماهیان سردآبی در کشور توسط موسسه تحقیقات شیلات ایران و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی کشور صورت گرفته ولی وجود برخی مشکلات و چالش های جدی در این فعالیت، حاکی از وجود فاصله زیاد تا رسیدن به وضعیت مطلوب می باشد. بنابراین ضمن آنکه تهیه بانک اطلاعاتی از فعالیت های تحقیقاتی صورت گرفته و همچنین آماده سازی بستر لازم برای ترویج  دستاوردهای تحقیقاتی امری ضروری است، تدوین و تعریف برنامه ها، طرح ها و پروژه های تحقیقاتی در افق زمانی بلندمدت، میان مدت و کوتاه مدت با هدف برطرف کردن برخی مشکلات موجود در این بخش بسیار با اهمیت و اجتناب ناپذیر می باشد.

تعیین اهداف و اولویت های تحقیقاتی:

پس از بررسی های لازم در خصوص مسائل و مشکلات بخش و نیز ارزیابی فعالیت های تحقیقاتی صورت گرفته، مجموعه ای از اهداف و فعالیت های تحقیقاتی و اجرائی در برنامه راهبردی ماهیان سردآبی تعیین و الویت بندی گردید که عمده ترین آنها عبارتند از :  

الف ) تکثیر و پرورش قزل آلا:

چشم انداز :سال1404                تولید : 259000 تن قزل آلا

بهبود مدیریت تکثیر و تولید بچه ماهی از جمله اصلاح نژاد و مولدین قزل آلا و بررسی و کنترل مداوم بیماریها و آلودگی ها در مراکز تکثیر قزل آلا و ساماندهی نقل و انتقال تخم.

بهبود مدیریت پرواربندی شامل کاهش تلفات در طول دوره پرورش، افزایش تولید در واحد سطح، کاهش هزینه های تولید.

بهبود فرآیند ساخت خوراک شامل ارتقاء کیفیت خوراک تولیدی، کاهش هزینه های تولید خوراک و تنوع بخشی به مواد اولیه خوراک با استفاده از منابع غذایی داخلی.

بهبود مدیریت غذادهی شامل مکانیزاسیون غذادهی و افزایش کارآیی غذادهی در مزارع.

بهبود سیستم های پرورش شامل اصلاح مزارع پرورشی موجود و طراحی و معرفی الگوهای جدید.

بهبود مدیریت بهداشت و بیماریها در مزارع شامل بررسی و کنترل بیماریهای رایج، تدوین دستورالعمل های جامع در خصوص اصول پیشگیری و بهداشت در مزارع.

بهبود وضعیت بازاریابی و فروش شامل اصلاح ساختار بازار و ارتقاء فرهنگ مصرف در جامعه.

ارتقاء آموزش و دانش تولید کنندگان.

بازنگری و بهبود قوانین و آیین نامه ها و خدمات حمایتی.

 بهبود مدیریت تولید در منابع آبی طبیعی و نیمه  طبیعی کشور.

ب) تکثیر و پرورش و بازسازی ذخایر ماهی آزاد در دریای خزر

       چشم انداز 1404: 48000 تن ماهی آزاد

افزایش کارآیی فرآیند تکثیر و بازسازی ذخایر شامل بهبود مدیریت تکثیر، بهبود مدیریت پرورش لارو و ارزیابی و اصلاح فرآیند رهاسازی بچه ماهی به دریا

توسعه تکثیر و پرورش در آبهای داخلی شامل بررسی و تعیین احتیاجات غذایی و محیطی، اصلاح نژاد و به کارگیری سیستم مناسب برای پرورش

ج) سایر ماهیان سردآبی

    چشم انداز: 1404             تولید: 16000 تن سایر ماهیان سردآبی

بررسی و مطالعه زیست شناسی و رده بندی گونه ها

مطالعه و تعیین بیوتکنیک تکثیر و پرورش گونه ها با هدف حفظ و بازسازی ذخایر و معرفی به صنعت آبزی پروری سردآبی کشور

معرفی طرحها و فعالیت های تحقیقاتی و اجرائی:

در راستای اهداف و الویت های تحقیقاتی ، مجموعه ای از برنامه ها و طرح های تحقیقاتی و اجرایی تعریف گردید که خلاصه آنها به شرح زیر است:

الف) طرحها و فعالیت های تحقیقاتی

برنامه راهبردی بخش آبزی پروری سردآبی شامل 3 برنامه جامع تحقیقاتی است که هر یک از برنامه ها خود دربرگیرنده تعدادی طرح جامع و مجموعه ای از فعالیت های تحقیقاتی است که عناوین آنها عبارتند از :

 1- برنامه جامع توسعه پایدار تکثیروپرورش قزل آلای رنگین کمان

1-1) طرح جامع ژنتیک و اصلاح نژاد قزل آلای رنگین کمان

2-1) طرح جامع بهبود مدیریت بهداشت و درمان بیماریها در مزارع تکثیروپرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان

3-1) طرح جامع بهینه سازی غذا، غذادهی و تغذیه در پرورش قزل آلا

4-1) طرح جامع مهندسی مزارع و محیط های تکثیروپرورش قزل آلای رنگین کمان

5-1) طرح جامع تولید، فرآوری، بازاریابی، فروش و مصرف قزل آلای پرورشی(بر اساس استانداردهای  جهانیalimentarius code of Practice for animal feeding Codex  , HACCP, GMPs,GAPs,) مصوب FAO)

6-1) طرح جامع مطالعات زیست محیطی آبزی پروری سردآبی

7-1) طرح  جامع مطالعه وبهبودمدیریت بهره برداری ازمنابع آبی برای پرورش قزل آلای رنگین کمان

2- برنامه جامع تکثیروپرورش و بازسازی ذخایر ماهی آزاد دریای خزر

1-2) طرح جامع تکثیروپرورش ماهی آزاد دریای خزر

2-2) طرح جامع بهینه سازی مدیریت بازسازی ذخایر ماهی آزاد دریای خزر

3- برنامه جامع تکثیروپرورش و افزایش ذخایر سایر ماهیان سردآبی ایران در آبهای داخلی

1-3) طرح جامع تکثیر و پرورش ماهی قزل آلای خال قرمز

2-3) طرح جامع بررسی گونه ای و امکان تکثیروپرورش ماهیان بومی سردآبی ایران

3-3 ) طرح جامع بررسی گونه ای و امکان تکثیر و پرورش ماهیان سردآبی غیر بومی کشور

ب) طرحها و فعالیت های اجرائی

1- طرح بهبود عملکرد تولید در مزارع تکثیروپرورش قزل آلا

2- طرح ارتقاء فرهنگ مصرف آبزیان :

3- طرح کارآفرینی و اشتغال دانش آموختگان دانشگاهی شیلات :

4- طرح بهبود فرآیند افزایش ذخایر آزادماهیان بومی

با توجه به پیش بینی های صورت گرفته در برنامه امید است با اجرای فعالیت های تحقیقاتی و اجرایی مورد نظر امکان تولید حدود 323000 تن ماهیان سردآبی فراهم گردیده ضمن آنکه مهمترین شاخص های فعلی از جمله برداشت در واحد سطح از میانگین 17 کیلوگرم در سیستمهای مختلف پرورش به حدود 50 کیلوگرم ،میانگین وزن انفرادی برداشت از 300 گرم به 600 گرم و میانگین FCR از 4/1 فعلی به 1/1 ،بهبود یابد.